Sosyalizmde Köylülük Üzerine

SSCB tipi reel sosyalist ülkelerde sosyalistlerin kırsal nüfusa yönelik uyguladığı politikalar yıllar boyunca pek çok kişi tarafından eleştirilmiştir. Toprak reformu adı altında yapılan değişiklikler geniş köylü kitlelerinin üzerinde baskılayıcı politikalar uygulanmasına neden olmuş; bu baskılar da köylü sınıfın sosyalist iktidara olan desteğini engellemiştir. Reel sosyalizmin tarihinde işçi sınıfı adına davranan, davrandığını iddia eden parti bürokrasisiyle, bu bürokrasi tarafından pek çok zaman rejim düşmanı olarak nitelendirilmiş köylülük arasında pek çok sorun yaşanmış; bu yaşanan sorunlar sosyalist bürokrasi tarafından köylülüğün sosyalizme direnç problemi olarak sunulmuştur.

Gerçekten de sosyalist pratikte köylü sorunu, bir yandan da toprağın özel mülkiyeti sorunudur. Köylünün toprak üzerindeki mülkiyet haklarından vazgeçmemesi sonucunda zorla kolektifleştirme gibi uygulamalar yürürlüğe koyulmuş, pek çok insan çalışma çiftliklerinde tarımsal üretimde çalıştırılmıştır. Oysa köylünün toprakla özel mülkiyet ilişkisinin kapitalizmden de önceye dayanan kadim bir geçmişi vardır. Bu çerçevede bu soruna olumsal, parçalayıcı değil bütünleştirici bir çerçeveden bakmak gerekmektedir. Bunun için de köylülüğün (ağanın değil) üretim aracı olan toprağa sıkı sıkı bağlanma eğilimini bir olgu olarak ele almak ve tarım politikasını bu noktadan değerlendirmek zorunludur.

Reel sosyalist devletlerdeki sosyalist kadroların özel mülkiyet konusuna hassas yaklaşımları sonucunda köylülerle ilişkiler neredeyse hiçbir zaman tam olarak düzelmemiş, bu büyük halk kesimi rejimin sessiz muhalifi olarak kalmıştır. Reel bir politik hat ortaya koymayı hedefleyen ve devrim denilen olgunun ilk başta tek ülkede ya da en azından bölgesel gerçekleşmek durumunda kaldığını kabullenen sosyalistlerin herşeyden önce besin politikası konusunda kendilerinden emin olmaları gerekmektedir. Kısacası köylülük sorunu sadece bir sınıfsal ittifak sorunundan öte, sosyalist bir toplumun dışsal, emperyal saldırılar karşısında yaşayabileceği bir savunma sorunudur da.

Sosyalist bir öznenin kendi ideolojik hattını bahane ederek besin gibi herkesin hayatını ilgilendiren bir konuda “deneysel” davranma lüksü kesinlikle bulunmamaktadır. Hatta tarihin de gösterdiği üzre bu tip deneysel kararlar sebebiyle oluşan kötü durumlar halkların hafızalarına sıkı şekilde kazınmaktadır. Böyle geri dönüşü zor hatalar yapmak yerine reel politikanın kendisine dair düşünmek ve işlevsel değişikliklerde bulunmak bizler için yeğdir. Dolayısıyla sosyalistlerin tarım politikasına bakışlarında çeşitli değişiklikler önermekteyiz. Bu noktada da çeşitli yapısal faktörlerden fiilen yararlanmak gerektiğini düşünüyoruz.

Herşeyden önce sosyalistlerin iktidara geldikleri her türlü bölgede toprak reformunu kesinlikle gerçekleştirmeleri gerektiğine katılıyoruz. Topraktan rant elde eden büyük toprak sahiplerinin arazilerini kamulaştırmak bu alanların toplum yararına ve daha adil şekilde kullanılması için önem taşımaktadır. Bu alanlardaki tarımsal üretimin büyük devlet çiftliklerine dönüştürülmesi ve özgür emekle (ki buradaki özgür emek kısmı olmazsa olmazdır) işletilmesi oldukça önemlidir. Bu alanların toprak beyi tarafından halihazırda küçük üreticilere kiralanması gibi bir durum varsa eğer, buradaki mülkiyeti üretim yapan ailelere devretmek dışında zora dayalı herhangi bir hamle yapılmamalıdır. Benzer şekilde diğer küçük üreticilerin de topraklarına el koyulmamalı, büyük toprak sahipleri ve rantiyeciler haricinde kimsenin toprağı kamulaştırılmamalıdır.

Pek çok sosyalist bu söylenenin sosyalist bir projeden uzak olduğunu söyleyecektir. Evet gerçekten de savunduğumuz nokta sosyalistlerin ancak en zor durumlarda yapmak zorunda kaldıkları türden bir politikayı daha en başından uygulamalarıdır. Bunu savunma gerekçemiz toprağından başka üretim aracı olmayan küçük köylünün istediği şekilde üretimini yapabilmesinin tarımsal çıktı açısından ne kadar efektif olduğunu tarihsel örneklerden de gözlemlemiş olmamız ve de demokratik bir sosyalist devlette işçi sınıfıyla köylü sınıfı arasında gerçek bir uzlaşma olması gerektiğini bilmemizdir. Toprak reformunun büyük köylü aleyhinde, küçük köylü lehinde yapıldığı noktada özellikle Türkiye gibi ülkelerde bu sınıfların merkez sağ eğilimlerini kırma ihtimali de bulunmaktadır. Öteki türlü durumlarda bu köylülerin tarımsal üretimi aksatmaya başladıkları ve sosyalist idareleri kıtlık belasıyla uğraşmak zorunda bıraktıkları defalarca gözlemlenmiştir. Sosyalist ve komünist partiler de bu tip durumlarda kıtlık tehlikesini bertaraf etmek amacıyla baskı politikaları uygulamak zorunda kalmışlardır. Oysa küçük köylü aleyhine olabilecek herhangi bir harekette bulunulmadığı taktirde bu sınıflarla gerçek anlamda bir ittifak kurabilmek de mümkün hale gelecektir.

Geç kapitalistleşmiş burjuva devletlerin neoliberal dönemde uyguladıkları temel politikalardan birisi de tarımsal üretimi büyük ölçüde engellemek, tarımsal sübvansiyonları azaltmak ve gerek tohum ticaretini, gerekse de tarımsal ürünleri dışarıdan ithal etmek olmaktadır. Bu durum günden güne kırsal alanların demografik yapısının değişmesine, köylülüğün deklase olmasına neden olmaktadır. Deklase olma durumunda köylünün şehre göç etmesi ve proleterleşmesi zorunlu hale gelmektedir. İşsizlik oranlarının yüksekliği gözönünde bulundurulunca bu sınıfların işsizlik ordusuna katılmaktan ve çok ucuza çalışmaktan dolayı emek pazarındaki taban ücretleri daha da aşağıya çekmekten başka bir çareleri kalmamaktadır. Oysa gerçekçi bir sosyalist politika temel sorunu özel mülkiyet sorunu olmaktan çıkarıp, hem küçük toprak köylülüğünü desteklemek, hem de çeşitli sübvansiyonlarla ve ticaret duvarlarıyla bu üretimi teşvik etmek yoluna giderek hem besin üretimi, hem de çoğu zaman sadece retorikte kalan işçi köylü ittifakı konusuna gerçekçi bir çözüm bulabilme imkanına kavuşabilir.

Bu noktada tarımsal üretimin yapısından kaynaklanan bazı olguları akıllıca kullanmak gerekmektedir. Bilindiği üzre belirli bir toprak üzerinde küçük çaplı üretim yapan ailelerin toprakları nesilden nesile bölünmekte ve bir süre sonra aşırı derecede bölünen bu topraklar bütün bir aileyi beslemeye yetmez hale gelmektedirler. Bu durumda insanların en çok başvurduğu çözüm şehre göç ve proleterleşme olmaktadır. Toprağın zamanla bölünmek durumunda kalmasıyla gerçekleştirilen bu göç aslında sağlıklı, barışçıl bir toprak reformunun taşıyıcı kirişi olarak yapılandırılabilir. Şöyle ki kırsal bölgelerdeki bu artık nüfus kamulaştırılan topraklarda oluşturulan devlet çiftliklerinde istihdam sağlamanın yolu olarak düşünülmelidir. Özel mülkiyetteki toprağın bölünmesinin yarattığı göç ve işsizlik sorununu kamulaştırılan geniş alanlardaki çiftliklere istihdam sağlayıcı şekilde kanalize etmek hem çarpık kentleşme ve göç, hem de bugüne kadar zora dayalı uygulamalarını gördüğümüz devlet çiftlikleri uygulamalarına çözüm olarak denenmelidir.

Tabi belirtmeye bile gerek yok ki, bu devlet çiftliklerindeki istihdamı çeşitli özendiricilerle sağlamak ve bu durumda olan köylülere öncelik vermek gerekmektedir. Unutulmamalıdır ki her ne kadar topraksız duruma düşmüş olsalar da bu kişiler büyük ölçüde tarımdan anlayan, belirli bir tecrübe düzeyine sahip çiftçiler, yani kalifiye toprak işçileridirler.

Toprağın bölünmesi olgusunun sosyalist bir iktidar tarafından kullanılmasının devlet çiftliklerine istihdam sağlamak dışındaki bir diğer yolu da bölünen toprakların tarım kooperatifleri içerisinde toplanmasının teşvik edilmesi olacaktır. Makine, tohum, gübre yardımı gibi politikalarla köylülerin tarım kooperatifleri içerisinde topraklarını ve emeklerini birleştirmeleri özendirilmelidir. Bu durum hem ekstansif yöntemlerin daha da yaygınlaşmasına vesile olacak, hem de sınıfın kendi arasındaki dayanışma ağlarının geliştirilmesine vesile olacaktır.

Kısacası sosyalistlerin devlet çiftlikleri, küçük toprak köylülüğü ve tarım kooperatifleri üçlüsünden oluşan bir tarım politikası olması gerekmektedir. Yapılması gereken zaten hali hazırda derdi başından aşkın olan köylülerin sorunlarını sosyalistlerin mülkiyetle ilgili ideolojik sorunları yüzünden daha da içinden çıkılmaz hale getirmek değil, bizzat toprak üretiminin ve kapitalizmin yapısal sorunları nedeniyle ortaya çıkan sorunları ve olguları sosyalist politikanın lehine kullanmaktır. Bu tarz çözümlerin peşinden giderek köylülerin desteğini almanın yanı sıra kentlerdeki yığılmayı ve işsizlikten kaynaklanan ücretler ve çalışma koşulları üzerindeki baskıları da hafifletmek mümkün hale gelecektir. Sadece kolları sıvamamız ve geçmişte yaptığımız türden hataları tekrar etmememiz gerekiyor.

Özet:

Toprak reformu büyük toprak sahipliğinin ve rantiyenin aleyhinde, küçük toprak köylülüğünün lehinde yapılmalıdır.

Toprak üzerindeki özel mülkiyeti tamamen yasaklamak tarım üretimini en efektif hale getirmenin yolu değildir.

Rant amaçlı kullanılan büyük topraklar kamulaştırılmalı ve devlet çiftlikleri kurulmalıdır.

Devlet çiftliklerinde çalışacak olan kişilerin toprağın bölünmesinden dolayı proleterleşmek dışında çareleri kalmayan deklase olan köylüler olması için gerekli özendiriciler oluşturulmalıdır.

Küçük üreticilerin birleşip kooperatifler kurmaları ve teknolojik olarak desteklenmeleri gerekmektedir.

Sosyalist tarım politikası özel mülkiyete dayalı ama süreç içerisinde parçalanan küçük köylülük, büyük devlet çiftlikleri ve de tarım kooperatifleri üzerinden yürümelidir.

https://neososyalizm.wordpress.com/2010/07/15/sosyalizmde-koyluluk-uzerine/

Köy ve Sosyal Hareketlilik

Türkiye'nin uzun yıllardan beri devam edegelen kalkınma çabalarına rağmen, hala belirleyici özelliğinin, bir yarı-gelişmiş ülke olmak olduğu bilinmektedir. Buradaki "yarı-gelişmiş" ibaresi ile kast edilen şeyin, "ziraat toplumu" olmaktan çıkıp "sanayi toplumu" olma yolunda limit bir çizgiye, ya da bir eşik değere ulaşılmamış olması anlamını mündemiç bulunduğunu söyleyebiliriz.

Nitekim 1927 yılında genel nüfus içerisinde yüzde 76 olan köylü nüfus oranı, 70 yıl sonra ancak yüzde 45 civarına indirilebilmiştir. Geriye kalan yüzde 55'in de birçok bakımlardan 'köylü' karakteri taşıdığı göz önüne alınacak olursa, ülkemizin hala bir ziraat toplumu olmaktan, ya da "köylülük"ten tam manasıyla halas olamadığı ileri sürülebilir. Zira bu oran gelişmişlik limiti için aşırı derecede yüksektir. Yukarıda sözü edilen sanayileşme yolundaki "belirli bir limit çizgi", ya da diğer bir ifade ile "sanayileşmenin eşik değerleri"nden birisi de köy nüfusunun genel nüfusa oranının yüzde 10 civarına indirilmiş olmasıdır. Filhakika, bu oran gelişmiş -yani sanayileşmiş- ülkelerin oranı olup, Avrupalı sanayi ülkelerinde bunun da altındadır.

KÖY, KÖYLÜ, KÖYLÜLÜK

Köy kavramını karakterize eden belli başlı unsurlar "iskan", "nüfus", "ekonomi" ve "kültür" olarak özetlenebilir. Kısaca ifade edildikte köy, iskan ve nüfus olarak, büyük yerleşim merkezlerinin dışında meskun, az nüfuslu; ekonomik olarak, küçük ve şahsi aile arazilerinde kapalı tarımsal üretim yapılan, artı-değer üretilemeyen veya çok az üretilebilen; yani kendi ürettiği ancak kendi geçimini karşılayabilen; kültürel olarak ise, genellikle kapalı toplum kültürünü haiz bir kırsal sosyal birim olarak tanımlanabilir. Köy ve köylülük, bir başka kırsal (rural) yaşam biçimi olan çiftçilikten farklıdır. Çiftçilik, geniş anlamında köylülüğü de tazammun etmekle beraber, dar ve spesifik anlamında, geniş arazilerde büyük ölçekte tarımsal üretim yapan, artı-değer üreten yani kendi ürettiğinin ancak küçük bir kesrini kendi geçimine hasredip, geriye kalanı piyasaya sürebilen bir ekonomik üretim tarzı anlamındadır. Gelişmiş ülkelerdeki kırsal nüfusun büyükçe bir kısmının da köylülükten ziyade çiftçilik kategorisine dahil edilmesi gerektiği göz önüne alınmalıdır.

KÖY VE DEĞİŞME

Hem sosyoloji ve hem de tarih felsefesi, köy ve köylülük ile ilgilenmiştir. Modern tarım sosyolojisinin kurulmasından önceki dönemlerde, köylülük hakkındaki kanaatler, genellikle "ebedi köylülük" olarak adlandırılır. Ebedi köylülük, köylülüğün bütün sosyal değişmeler karşısında statükocu olarak görülmesinin bir ifadesidir. Özellikle W.H. Biehl'e göre, burjuvazi ve işçi sınıfları toplumun gelişmesini temin eden "hareket kuvveti" olmasına karşılık; aristokrasi ve köylüler, toplumun "değişmez kuvveti" hükmündedirler.

Vakıa bu fikir yeni olmayıp, eskiden beri savunulmaktadır. Birçok düşünür tarafından köyün ve köylülüğün "durağan" yapısına dikkat çekilmiştir. Bütün antikçağ filozofları, köyü görmezlikten gelerek tüm dikkatlerini şehre çevirmişlerdir. Platon, köylüleri işçiler ile birlikte -buradaki "işçi" ibaresi kavramsal olarak sanayi dönemindekinden çok farklı bir anlam içermektedir- toplumun en alt tabakasında bulunan insanlardan addetmekte ve tasarlamış olduğu ideal devlet düzeninde onlara, bir bedendeki ayaklar gibi en aşağı seviyede bir rol yüklemektedir. Türk filozofu Farabi, köyü "eksik topluluk" olarak nitelendirmekte ve "hayrın efdali ve kemalin alası şehirden ufak olan topluluk merkezlerinde değil şehirlerde elde edilebilir." demektedir. Oswald Spengler, bütün tarihi hareketlerin şehirlerde vuku bulduğunu, köylülüğün "tarihi olmayan" bir sosyalogu olduğunu ileri sürmekte, köyü bir nevi anakronik addetmekte, tarih kavramını sadece şehire hasretmektedir. Bütün ihtilal stratejisini toplumun dinamik gücü, devrimin motoru olarak kabul ettiği Proletarya üzerine kurgulayan Lenin, köylüleri "ihtilalin ayak bağı" olmakla itham etmektedir.

"Durağan köylülük" olarak da isimlendirilmesi mümkün olan ebedi köylülük tezinin, köyü bütün sosyal hareketler karşısında katıksız bir duyarsızlık sahibi, gelişmeler ve değişmeler karşısında adeta bir katı "frenleyici kuvvet" rolü üstlenmekle, hatta bir nevi "medeniyet-karşıtı" olmakla itham etmesi kuşkusuz çok aşırı bir iddiadır. Nitekim, modern tarım sosyolojisi, köyün, ebedi köylülük tezi taraftarlarınca ileri sürüldüğü gibi sosyal hareketlilik karşısında kesin ve frenleyici kuvvet rolü üstlendiği iddiasını, ampirik vakıalara istinad ederek reddetmekte ve köyün, sosyal hareketliliklerden muhtelif şekillerde etkilendiğini ileri sürmektedir. Köyün sosyal hareketlilik (mobilite) ile olan bu ilişkisi, Türkiye bakımından da ciddi bir önem taşımaktadır.

Ancak, buradan hareketle, ebedi köylülük tezinin, köy hakkındaki bu iddiaları temelli yanlış olduğu gibi bir sonuca varmak da başka bir yanlışlık olacaktır. Köy, toplumsal hareketlerin tümüyle dışında olmayıp onlardan etkilenmektedir; ama tarihteki hemen bütün önemli sosyal hareketlerin birer "şehir hareketi" olduğunu söyleyen Spengler pek de haksız sayılmaz.

Yani, sosyal hareketlilik açısından menşein, merkezin ve asıl muharrik (motor) merciin "şehir" olduğunu söylemek doğru kabul edilmelidir. Köyün sosyal hareketlilik ile olan hemen bütün ilgi ve bağlantıları, şehir ile olan ilgi ve bağlantılarının bir fonksiyonudur. Gerçekten de, yeni ve farklı bir sosyal oluşumun, yani "sosyal değişme"nin başlangıcı daima şehir, bitişi ise köydür. Bir sosyal değişim köy menşeli görünse dahi, bu değişme, mutlaka şehir ile irtibatlıdır. Organizmacı bir metafora teşebbüs edecek olursak, köyler, adeta bir gövdedeki parmak uçları gibidir; kanın, en geç parmak uçlarına ulaşması gibi, sosyal değişmeler de en geç köye ulaşır. Burada köyün, ebedi köylülük tezi taraftarlarınca oldukça ileri bir hadde götürülmekle beraber büyük bir doğruluk payı taşıyan bir özelliği dikkat çekmektedir: Köy, hemen daima, sosyal hareketliliklerin, "yeni"nin karşısında bir direnme kaynağı ve "eski"nin sığınağı olmuştur.

Köyün bütün değişmeleri karşısında ilgisiz, tamamiyle içine kapanık, her türlü değişmeyi reddedici olduğu iddiası bütünüyle kabul edilir nitelikte olmamakla beraber sosyal değişmelerde cer rolünü üstlenenin köy değil şehir, sosyal değişme katarında şehirin lokomotif, köyün de son vagon olduğu ampirik ve tarihi bir vakıadır. Hiçbir ideoloji, hiçbir felsefe, hiçbir sanat akımı "kapalı toplum" (secret society) olan köyden çıkmaz. Bütün ideolojiler, felsefeler, fikirler ve "devrimler" için merkez, "açık toplum" (manifest society) olan şehirdir. Keza, hiçbir "devrim" köyden çıkmış değildir; köyden, olsa olsa zavallı ve çaresiz "köylü isyanları" çıkar ve bunlar da daima trajik bir şekilde bastırılırlar.

"Merkez" olan şehirden başlayan her sosyal hareketlenme gibi çığır açıcı bütün toplumsal oluşumlar, yani "devrimler" de zamanla dalga dalga çevreye yayılarak en sonunda, "muhit" olan köye ulaşır. Ne var ki, köye ulaşan bu devrim dalgasının şehirdeki ile arasında önemlice bir 'faz farkı' oluşmuş, 'genliği' çok düşmüş, 'virtüöz' yanı tahrip olmuş, deforme bir hal almıştır.

Fakat köye gelerek yerleşen, sanki hep ezelden beri mevcutmuşcasına bir sabitlik hissi uyandıracak kadar durağan bir karaktere, statükoya kavuşan ve "köylü" olan bu dalganın bir de geri çekilmesi vardır. Bir sosyal hareketlilik dalgasının geri çekilmesi, esas itibariyle bir sosyal değişmeden başka bir şey değildir; eskiyi yerinden oynatan, yerine bir şekilde başka ve farklı bir şey ikame etmeye çalışan her toplumsal kımıldama, bir toplumsal değişmedir. Köye kadar gelip yerleşen ve statükoya kavuşan belirli bir sosyal oluşum, bir başka yeni sosyal hareketlenme tarafından yeniden oynatılır; "geri çekilme" budur.

Bu geri çekilme işleminde bu prosedür ters (invers; makus) çalışmaya başlar. Zira, yukarıda da sözü edildiği üzere, köy, sosyal hareketlilik katsayısı düşük olduğu için statükoya çok meyyaldir, bu yüzden de oraya bir kere yerleşenin yerinden edilmesi zorlaşmaktadır. Ancak, bu hususta şu şekilde bir trajik durumla karşılaşıldığını da belirtmek icap eder: Köy, "eski" için bir "sığınak"tır; ama "son sığınak"tır. Köye sığınan bir sosyal olgu, artık "bitme" noktasına gelmiş kabul edilebilir. Bunun içindir ki, geri çekilme işlemi esnasında, bir inanç, bir ideoloji için en sonra geldiği, en geç girdiği köy, en son sığınma melcei olurlar. Bu itibarla köy, toplumu yerinden oynatan hareketler karşısında başka yerlerdeki bütün direnme gücünü kaybeden ideolojiler ve inançlar için son savunma hattını, son savunma ve direnme noktasını oluştururlar.

KÖY VE DİN VEYA "KÖYLÜ DİNİ"

Aynı keyfiyet dinler için de geçerlidir; hiçbir din köyden doğmamıştır, hiçbir peygamber köylü değildir. Her din şehirden doğar, en sonra köye ulaşır. Eğer bir dinde bir şekilde bir çekilme olursa, onun da son sığınma melcei yine köy olmaktadır. Yani köy, aynı zamanda dinlerin de son savunma hattını, son savunma ve direnme noktasını oluştururlar.

Eğer bir din, şehirde iddialarını kaybedip de köye iltica etmişse, bu o din için son derece kritik ve trajik bir durum hasıl olması demektir. Bu trajedinin iki veçhesi vardır: Birincisi, o dinin niteliksel olarak büyük bir irtifa kaybetmesi demek olan bir hale tebdil olmasıdır ki bunun adı kısaca "köylü dini"dir. İkincisi ise şudur: Köye sığınan bir dinin sırtı duvara dayanmıştır; gidecek başka bir yeri kalmamıştır, ya bir "uruc" yapacak, ya bir "reaya kültürü"ne dönüşecek, ya da ömrünü ikmal ederek tarih sahnesinden çekilecektir.

/ Durmus Hocaoglu

* Marmara Ün. Atatürk Eğitim Fak. Öğr. Üyesi

http://arsiv.zaman.com.tr//1997/07/12/kose/diyalog/index.html

Bizim Köy Hala Başyapıt

Mahmut Makal, köylük yerde yokluk içinde bir eğitim neferi. 18 yaşındaki o genç öğretmenin 1950 yılında yazdıklarına bugün yürekten bakınca, dünü değil bugünü göreceksiniz.

Yakın zamanlarda herkesin bir köyü vardı. Şimdiki zamanlarda bir köyü olanların sayısı azaldı. Şehirlileşme ile birlikte köyler ya küçüldü ya da çoğu gelişemeden kayboldu gitti. Köyler mekân olarak mezralardan siliniyor ama bugünün şehirlerinde boy verdikleri de bir başka gerçek.

Dünün köylerinde bir “garib” köylülük vardı. Bugünün şehirlerinde de bir “garib” köylülük sürüyor. Tarlalar, kerpiçten evler bitiyor; karşısında arsalar, binalar çoğalıyor ama garibanlık baki kalıyor işte.

Literatür Yayınları, ilk basımının ardından 64 yıl geçen Bizim Köy’ü yeniden okurla buluşturuyor. Kitabın yazarı Mahmut Makal, “Bizim Köy”ü kaleme aldığında sadece 18 yaşında bir öğretmendi. Köy Enstitüsü çıkışlı Makal, kendi köyünde gözünün önünde yaşananlara öyle bir ayna tuttu ki aynadan taşan gerçeklik, yarım asır sonra bile kaybolmadı.

Tahsin Yücel, Makal’ın yazıları için 1995 yılında şöyle diyor: “Bizim Köy, 1950’de bir başyapıttı. 1995’te de bir başyapıt” Yücel’in sözlerinin ardından 20 yıl geçti ve Bizim Köy, hala bir başyapıt.

Makal’ın Bizim Köy’ü, bugünü anlamak için düne bakabileceğimiz bir durak sanki. Onun yarım asırı da geride bırakan köy tasvirlerine bakıp, bugünün insanlarını anlamak mümkün. Hatta bugünle yüzleşmek için fırsat da sunuyor Makal. Bizim Köy, yönetenler ve yönetilenler arasındaki çelişkileri güncelliği ile bugüne taşıyor. Tüketme alışkanlıklarımıza utanma hissini verebilecek nadir bir çalışma…

“Köyde görülecek ne var yahu, altı toprak, üstü toprak dört köşe evler”* diyen Kemal Tahir’lerden, günümüze kadar çok kişi köylerimize, köylerinize “sırtını dönmüş/ dönüyor” olabilir. Ama insanlık o köylerde yaşanan garibanlıklarla yüzleşmediği sürece, bugün yaşanan garibanlıkların da bitmeyeceği gün gibi ortada duruyor.

Mesela Makal, köylünün dilinden şöyle sesleniyor bizlere: “Hökümet işi hep böyle olur yavu, bilmez misiniz? Hökümetin ettiği hayır, ürküttüğü kurbağaya değmez”

Ve bir başka yerde de yüreğinin orta yerinde duyduğu sızıyı şöyle anlatıyor: “Şimdi büyük kentlerde radyolar çalıyordu. Lokantalar, kahveler doluydu. Karınlar toktu, keyifler yerindeydi. Şimdi “Vatan… Millet… Sakarya…” diye söylevler çekiliyordu. Kim bilir nerelerde, köy davasının hızlı adımlarla ilerlediğini anlatıyordu belki bir konuşmacı… Ve kara kuvvet koşar adımlarla yolunda yürüyordu. Kimsenin haberi yoktu bundan, kimsenin umurunda değildi bu…”

"Bilmek yanmakmış büsbütün"

İç konuşmalarını okurla paylaşmaktan çekinmiyor Mahmut Makal: “Şimdi köyde, böyle üzüntülerden habersiz, rahat rahat oturan kardeşlerimi düşünüyorum da, acaba şu okumak dedikleri şey, dertsiz başa dert midir diyorum kendi kendime. Tevekkeli, Tarancı dememiş mi: “Bilmek yanmakmış büsbütün!”

Mahmut Makal, köylük yerde yokluk içinde bir eğitim neferi. Sonraları yazdıkları nedeniyle tutuklandığı da oluyor… Köhne okullarının duvarının yıkılışını anlatırken kıssadan hisseler veriyor, bugünün korkularını da anlatıyor; “Hoca’nın cüppesini havalansın diye ipe sermişler. Derken şiddetli bir yel, estiği gibi cüppeyi alıp götürmüş. Hoca “Şükür ya Rabbi!” diye dua etmeye başlayınca karısı, “Ayol, niye dua edersin?” diye sormuş. “A hatun, ben de içinde olsaydım, halim nice olurdu?” demiş. Bizimkisi de o hesap. Ya duvar göçerken biz altında olsaydık? Ucuz kurtulduğumuza şükredelim.”

18 yaşındaki o genç öğretmenin 1950 yılında yazdıklarına bugün yürekten bakınca, dünü değil bugünü göreceksiniz.

İyi okumalar…(NŞ/NV)

* ‘Beş Romancı Tartışıyor’dan aktaran, Adnan Binyazar.

** Mahmut Makal, Bizim Köy, Literatür Yayınları, Eylül 2014 (19. Baskı), 166 sayfa.

Nazife Şimşek

İstanbul - BİA Haber Merkezi

http://www.bianet.org/biamag/toplum/161933-bizim-koy-hala-basyapit

Akbulut Köylü Kardeşler

(İlaz) Kazım(usta)oğulları; Reşat ve Nazif Bak kardeşler.

 ( Merhum Ali Rıza dayımıza rahmet dualarımızla beraber...)

Hüseyin Yeşiloğulları; Menderes, Suat ve Yalçın Yeşil.

İlaz Osmangillerden Sadıkoğulları; Hasan, Metin, 

Sedat, Eyüp, Musa ve Osman ŞEN Kardeşler. 

(Fotoğraflar için Osman Şen'e teşekkür ederiz.)

Hacı Habiboğlu Dursun Ali Meraloğulları; 

Yakup, Hamdi ve Ömer Meral Kardeşler.

Ramisoğulları; Recep, Şaban ve Hamit Koşar.

Yanlarındaki de Süt Kardeşleri Metin Koşar.

Ali Ustaoğulları; Ahmet, Atıf ve Hasan Koşar kardeşler...

(Baştaki enişte Hicabi bey ve yegen Gürkan ile 

aradaki kaynakçı Çetin beyi görmezden gelebilirsiniz!...)

(İlaz)Osmanoğulları Hamdi, Nedim ve Sadık ŞEN kardeşler..

Fotoğraf için;(Torun) Osman ŞEN'e teşekkür ederiz.

Hamitoğulları; Ramazan ve Seçim Koşar kardeşler.

Seferoğulları; Ramis, Salih ve 

Hacı Hafız Ömer KOŞAR kardeşler...

Salihoğulları; Metin, Çetin ve Tekin Koşar kardeşler. 

Babalarıyla birlikte....(Not: Bu fotoğrafı ilk terk eden arkadaki 

koca çınar ağacı, ikinci olarak terk eden öndeki koca çınar oldu...)

Rahmi Usta'nın Oğulları; İsmail, İsmet, Sabit, Nazım ve Ramazan BAK kardeşler.

(Ethemoğlu) İsmail Yılmaz ve oğulları...

Seferoğlu Ramis KOŞAR ve 

Ramisoğulları; Recep, Şaban ve Hamit Koşar.

Salihoğulları; Metin, Çetin ve Tekin Koşar kardeşler.

Kurumoro Kazım ve Mahdumları: Seyfettin, 

Selami, Fedai ve Ahmet Yılmaz kardeşler.

(Katkılarından dolayı Resai Yılmaz Bey'e teşekkür ederiz.)

Seyfettin (Selfettin, nam-ı diğer değmenci) oğulları

(oturanlar): Süleyman, Süreyya, Ali, Aziz, Mustafa, 

Şahin ve Kazım Yılmaz kardeşler.

Not(1): Sıralama kardeşlerin yaşlarına göredir.

Not(2): Ayaktakiler, torunların bir kısmı..

Not(3): Fotoğraf için Kazım Yılmaz hocamıza teşekkür ederiz.

Ademoğulları; Muhammed ve Turan KOŞAR kardeşler.

Merhum Hacı Osman Şen 

(ilaz Osman)'ın tam kadro evladı.

(Veled: Çocuk) (Evlad: Çocuklar)

HEPİMİZ KARDEŞİZ...

Ali Ustanın Ahmet Koşar.

İlaz Kazımın Reşat Bak.

Hüseyinin Yalçın Yeşil.

Dursunalinin Ömer Meral.

Hasbinin Mehmet Şahin.

Züverin İsmet Koşar.

Rahmi Ustanın İsmail Bak.

Merhum Rahmi Usta'nın Mahdum ve Kerimeleri (Oğul ve Kızları)

Sedat Agamızı köyde mi unuttuk? OsmaN Şen, Musa Şen, 

Eyüp Şen, Metin Şen ve Hasan Şen ile birlikte.

Mustafa (Muzaffer) Oğulları;

Abbas ve Şükrü YILMAZ kardeşler.

Selahattin ŞEN Evladı; 

Kenan, Nermin ve Kemal ŞEN kardeşler.

İlaz Ahmet Oğulları;

Selahattin, Sami, Ekrem, Kadir ve Fevzi ŞEN kardeşler.

Fotoğraf için Dr. Tuncay Şen Beyefendiye teşekkür ederiz.

Hüseyin TOSUN (Pantu)ve Taifesi

Nedimoğulları; Necmi ve Zeki ŞEN.

Merhum Helim Koşar'ın Evladı:

Muharrem, Hamiyet, Nebahat ve Semra kardeşler.

Fotoğraf İçin Fikret Ustaoğlu’na Teşekkür Ederiz.

Ana Ben Ozan Oldum

Bir ayağımız köyde bir ayağımız şehirdeydi. Köye gittiğimizde şehirli şehre döndüğümüzde köylüydük oraların yerleşiklerine göre. Köyümüz dağların arasında bir Varsak köyü. Her evin bir Ali'si Hasan'ı Hüseyin'i Hasan Hüseyin'i Fadıma'sı Ayşe'si Sakine'si mutlaka var ama alevi değiller her nasılsa... Sunniyiz diyeni de duymadım...

-Ana dedim; beni hangi ayda doğurdun?

-Ne bilim dedi; engin ekini biçiliyordu.

Evimiz taş duvarlı mertek tavanlı ahırdan bozma koca bir oda. Anam orada doğurmuş yedincisi olan beni.

Babam yedi yaşındayken üç yaşındaki erkek kardeşiyle yapayalnız kalıvermiş. Önce Ermenilerin Türkleri ve Kürtleri katlettiği sonra da Türklerin ve Kürtlerin Ermenileri doğradığı adına "kaçkaç" denilen yıllarmış... Ardıç cüleği yiyerek aylarca dağlarda yaşamış kaçabilenler.

Babam serpilmiş "Bu çocuğu evlendirelim." demişler. Kendisine "abi" demeden konuşmayan köyün güzel ve yiğit kızlarından biri yemeklerini getirir çamaşırlarını yıkarmış iki kardeşin. Onu görmeyip aşağı köyden düğünsüz derneksiz bir kızı alıp gelmişler. Hemen bi çocuğu olmuş babamın Allah'ın verdiği. Derken ikincisine hamile kalmış karısı. Derken askere çağırmışlar babamı. Gitmiş orada okuma yazma öğrenmiş. Dört yıl sonra gelmiş; ne karısı var ne de çocukları. "Sırayla öldüler." demişler. Kardeşini sormuş "Askerde!" demişler; "İşte bu karısı bu da oğlu."

Kaçakçı diye bir adam gelir gidermiş köye. Katırının üs-tüne kadınların hoşuna gidecek ne varsa onları yükler köy köy dolaşırmış. Bir de gramofonu varmış. Onu açtı mı kadınlar kızlar başına toplanırmış. Hemen her köyden beğendiği kadınları şehre götürür kendine avrat edermiş.

Bir sabah uyanmış bakmış kardeşinin karısı yok. Küçücük bir oğlanla kalakalmış babam.

"Evlendirelim bunu." demişler.

Kendisine "abi" demeden konuşmayan o kızla evlendirmişler.

Devlet okuma yazma bilenleri memuriyete alıyormuş. Hemen ormancı yapmışlar babamı.

Anam arka arkaya gebe kalıyor Allah durmadan çocuk veriyormuş.

İlk doğanlar arka arkaya ölüvermişler. Dokuz tane daha verivermiş Allah! Yeter dememiş anam Allah'a.

Namuslu adammış babam. Namı yürümüş ormancılıkta. Köylüler zar ağlarmış elinden. Devlet demiş; " Gel şehirde tahsildar ol." Koca Kozan'ın bütün elektrik ve su paraları evimizde toplanır olmuş. Ne bir lokantada yemek yediğini ne de bir kahvehanede çay içtiğini gören olmuş. Ne tarlası olmuş ova da ne de konağı. İki göz bir ev dokuz baş horan-ta...

Misafirlere verilen tahinli pekmezden istedim diye kafamı pekmez tenekesine sokmuş babam. Kıtsat hatırlıyorum "Doydun mu oğlum?" dediğini; "Doydum." dediğimi; babamın bir teneke pekmezi yere döktüğünü.

En büyük abim anama şiir okuyor:

"ana ben ozan oldum

okuyup yazan oldum

teneke bile değiliken

aş bişen kazan oldum"

Hem zorla güzellik olmaz derler hem de zorla yaparlar ya da yaptırırlardı koca koca elleri kafaları olan ademler. Zorla sünnet ettirdiler zorla okula yolladılar.

Çantayı çamura atarım o güzelim ablamdan kalma siyah önlükle çamura yatarım olmaz; olmadı kalemi kırar defteri yırtarım; olmadı "anamsız okula gitmem" derim...

Kapıdan yanda anam otururdu beni duvara sıkıştırarak.

Anam söktü okuma yazmayı ben de tık yok.

Dört yıl dayanır Ceyhun öğretmen. Sınıfta bırakır arkadaşlarımdan ayırır beni. Deftersiz kitapsız kalemsiz silgisiz kara tahtaya fişlere baka baka okumaya geçerim... Teşekkür bile alırım ardından...

Okuma yazmayı zorunan öğrettiler; kitap okumayı zorunan sevdirdiler; âşık olduğum kıza zorunan bacı dedirttiler...

Neredeyse hepimiz horantacak doyası yaladık mürekkebi. En büyük ablamız hariç; fakirler kızlarını okutulmazmış o zamanlar.

Hayata televizyon girmiş; ama bizim hayatımızda yok. Kozan'da birkaç evde var. Bütün mahalleli o evlerde toplanır Dallas izlerlerdi.

Ortaokuldayım... Pantolonum lastikli ayağımda filtekeli patik. Okul yolunda oynayarak giderken kırılıverdi lastik kopuverdi filteke. Pantolonu büzüştürüp lastikle bağladım. Ayağımı sürüye sürüye girdim sınıfa. Sınıfın en çalışkan ve en güzel kızına âşık dört kişiden biriyim.

Herkesten önce geçip oturdum köşedeki yerime. Ayağa kalkmaya utanıyorum. Önümdeki defter yaprağına bir şeyler karalıyorum.

/Hasan Hüseyin Gündüzalp

Dul Avratlar Köyü

https://hasanhuseyingunduzalp.wordpress.com/category/dul-avratlar-koyu/

Ben Köyümü Özledim

Akbulut Köyü, 2006

Büyükşehirdeki Köy Ve Kasaba Kültürü Korunsun

Büyükşehir Belediyeleri Yasasında yapılan bir değişiklikle, İllerin sınırı büyükşehir belediye sınırı oldu. Köy ve belde/kasaba  yerleşkeleri büyükşehirlerde kaldırılıp mahalle statüsüne dönüştürüldü. Tüm ilçeler ise büyükşehir belediyesine bağlı ilçeler yapıldı. Böylelikle Köyler ve kasabalar mahalle oldular. Köy muhtarı da dolayısıyla mahalle muhtarı oldu ve yetkileri azaldı. Köy muhtarlarında nikah kıyılırdı eskiden. Şimdi nikah ilçe merkezindeki belediye evlendirme memuru tarafından kıyılıyor.

Köylülük başlı başına bir yaşama, üretim, düşünce, anlayış biçimidir. Türk Edebiyatında bir “Köy Romanı” olgusu vardır mesela. Köy Filmleri bir döneme imzasını atmıştır. Köylü ressamlar, çoban ressamlar sanat tarihimizde yerlerini almıştır. Kasaba da aynı zamanda bir kültürün adıdır. “Kasaba Politikacısı” kavramını bilirsiniz. Kasaba Romanı diye edebiyatımızda bir akım da vardır. Yusuf Atılgan ve Sabahattin ali bence en iyi kasaba romanlarını yazan edebiyatçılarımızdır.

Köyün de kasabanın da kendine has bir mimarisi vardır. Fakir Baykurt’un “Yılanların Öcü” romanında anlattığı Hanay ev gözünüzün önüne gelmez mi hiç? Yaşar Kemal’in romanlarındaki ev betimlemeleri peki?  Büyükşehir sınırları içinde köy ve kasaba  kültürü de yok olacak mı? Bu değişime direnmek zor görünüyor.. Köy yaşama biçimi, mimarisi, dili, ananeleri, gelenekleri, yemekleri, ürettikleri yok olmaya yüz tutacak. Kasaba kültürü de öyle..

Peki ne yapmalı? Bir kere Üniversitelerimiz, ilgili bölümlerde bu yok olan kültürleri araştırmak üzere lisansüstü bölümler açarak bu değerleri kayıt altına almalı, belgelemeli. Köy diyalektleri, deyimleri, kullandığı araç gereç isimleri vs.. Kasaba ve köylerin özgün mimarileri, yapı üretim şekilleri korunmalı. Mimari ve bilimsel araştırmalar yaptırılmalı.

Büyükşehir’e geçmeden, yerel seçimler öncesi, Denizli B.Şehir Belediye Başkanı sayın Osman Zolan’a bir toplantıda bizim bir önerimiz olmuştu. Çal’ın Çal Çakırlar köyü taş evleri, Menderes kenarındaki yerleşimi, giyimi kuşamı ve gelenekleri ile çok özgün bir köy. Çakırların evlerinin, kültürünün ve geleneklerinin yaşayarak korunması için bir proje geliştirilmesini önermiştik. Aynı zamanda turizm sektörü ile bağlantılı bu proje ile bölgede kaynak da yaratılabilir.

Denizli’nin doğusu, batısı, kuzeyi ve güneyinde yer alan farklı özellikli köy ve kasabalarımızın mimarileri ve kültürleri, bir ana plan çerçevesinde korunup gelecek kuşaklara aktarılabilir. Bu gelecek kuşaklara bir borcumuz olduğu kadar şimdiki yurttaşlarımız için de bir görev ifası olacaktır.

/Süleyman Boz

9 Temmuz 2014

http://www.deha20.com/2014/07/09/buyuksehirdeki-koy-ve-kasaba-kulturu-korunsun/

Anadolu, Köy ve Edebiyat

Sözlü kültürden yazılı kültüre geçiş insanlık tarihi için çok yenidir. Türk tarihi içinse daha da yeni. İlk örneklerini İ.Ö. 4000 yıllarına ait Sümer belgelerinin oluşturduğu yazı, Türk yaşamına ancak VIII. yüzyılda (Orhun Yazıtları) girer.

Tarih yazıyla başlatılır. Sözlü kültür döneminin önemsiz olduğu anlamına gelmez bu durum. Bu dönem de çok zengin bir birikimi günümüze taşır. Masallarla, destanlarla, şiirlerle, türkülerle, diğer halk ürünleriyle... Batı kültürü büyük ölçüde Homeros’un destanlarına dayandırılır. Türk destanları ise Türk kültürünün beslendiği ana kaynaklardandır.

           

Yazının önemi nereden gelir? İnsanlığın, toplumun belleğini ayrıntılarıyla, özellikleriyle oluşturmasından. Gelişme için, ilerleme için somut bir dayanak, temel alınacak bir hareket noktası sağlamasından. Yazı belgedir, kalıttır. Çünkü yok edilmedikçe, yakılmadıkça yazı ortadan kalkmaz. Batı Ortaçağı yaşarken İbn-i Sina’nın, İbn-i Rüşt’ün, Farabi’nin insan aklı konusundaki kuramlarının; Aristoteles’in, Platon’un felsefelerine dair yaklaşımlarının, yorumlarının göz alıcı başarısı yazıya, kültüre verilen önemle ilgilidir.

           

Yazılı kültür ürünü olarak şiir en eski türdür. En eski, en denenmiş, sınanmış, en etkili... Roman ise yeni bir tür. Ve ortaya çıkışının tarihsel bir anlamı var. Romanın başlangıcı, makineleşme ve sanayileşme sonucunda toprağa dayalı üretim ve insan ilişkilerinin dağılışına, kent kökenli insanın, bireyin doğuşuna denk düşer. Yeni koşullar, yeni sorunlar yeni bir edebi biçimi zorunlu kılar.

           

Cervantes’in “Don Kişot”u Batı edebiyatındaki ilk romandır. İlk Türk romanı  Şemsettin Sami’nin 1872 yılında yayımlanan “Taaşuk-İ Talât ve Fitnat” adlı yapıtı olup, Nabizâde Nâzım’ın “Karabibik” adlı eseri ise edebiyatımızda köyü konu alan ilk romandır. Nabizâde Nâzım 1886 yılında Harp Akademisi’ni bitirerek, 26 yaşında kurmay yüzbaşı rütbesiyle Genel Kurmay’da çalışmaya başlamış, yakalandığı kemik vereminden kurtulamayıp, 1893 yılında, daha 31 yaşındayken ölmüştür. Köyü büyük olasılıkla emirerinden dinlerek öğrenmiştir.

Romanımız ilk örneklerinden birinde köye ilgi göstermesinde karşın, aynı ilgi izleyen yıllarda sürmemiştir. Zaten “Karabibik”te de köyü işleyiş çok dolaylıdır. Köyden, Anadolu’dan söz eden ikinci roman 1910’da yayımlanan Ebubekir Hazım Tepeyran’ın “Küçük Paşa”sıdır. Biyografik öğelerden kaynaklanıyor olsa gerek, Tepeyran gibi, Anadolu’da doğup, İstanbul’da büyüyen, ama himayesindeki Paşa’nın ölümünden sonra köyüne zorla gönderilen bir çocuğun öyküsü anlatılır “Küçük Paşa”da.

Anadolu’yu işleyen bir diğer yapıt, Refik Halit Karay’ın “Memleket Hikâyeleri”dir. Bu eser, İstanbul’dan Anadolu’ya zorunlu bir çıkışın gözlemlerinden oluşur. Türkçeyi kullanışındaki ustalıkla, renkli anlatımıyla, teknik sağlamlığıyla, düş gücüyle edebiyatımızın ustalarındandır.

Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun “Yaban” adlı önemli romanı edebiyatımızda aydın sorunu/sorumluluğu, aydın-halk ikilemi üzerine yazılmış ilk yapıt kabul edilir. “Yaban” da dışardan bir bakışın ürünüdür. Ancak, sorular soran, üstlendiği bir görevi olan romandır. Önemi, günümüzde de tartışma açıcı yanı buradan gelir. Yazar mevcut durumdan Türk aydınını şu sözlerle sorumlu tutar:

“Bunun nedeni, Türk aydını, gene sensin! Bu viran ülke ve bu yoksun insan kitlesi için ne yaptın? Yıllarca, yüzyıllarca onun kanını emdikten ve onu bir posa halinde katı toprak üstüne attıktan sonra, şimde de gelip ondan tiksinmek hakkını kendinde buluyorsun. Anadolu halkının bir ruhu vardı, nüfuz edemedin. Bir kafası vardı; aydınlatamadın. Bir vücudu vardı; besleyemedin. Üstünde yaşadığı bir toprak vardı! İşletemedin. Onu, hayvani duyguların, cehaletin ve yoksulluğun ve kıtlığın elinde bıraktın. O, katı toprakta kuru göğün arasında bir yabani ot gibi bitti. Şimdi, elinde orak, buraya hasada gelmişsin. Ne ektin ki, ne biçeceksin? Bu ısırganları, bu kuru dikenleri mi? Tabii ayaklarına batacak. İşte, her yanın yarılmış bir halde kanıyor ve sen, acıdan yüzünü buruşturuyorsun. Öfkeden yumruklarını sıkıyorsun. Sana ıstırap veren bu şey, senin kendi eserindir, senin kendi eserindir.”

Özellikle Sadri Ertem’in, Reşat Enis’in, Sabahattin Ali’nin (“Kuyucaklı Yusuf”), Kemal Tahir’in (“Sağırdere”, “Körduman”, “Rahmet Yolları Kesti”, “Yediçınar Yaylası”, “Köyün Kamburu”, “Kelleci Memet”), Orhan Kemal’in (“Bereketli Topraklar Üzerinde”, “Kanlı Topraklar”), Yaşar Kemal’in (“İnce Memed”, “Ağıtlar”, “Demirciler Çarşısı Cinayeti”, “Yusufçuk Yusuf”, “Akçasaz’ın Ağaları”…), Abbas Sayar’ın (“Yılkı Atı”, “Dik Bayır”, “Can Şenliği”), Mahmut Şevket Esendal’ın (“Otlakçı”) eserleriyle köy ve köylü konusunda gerçekçi yaklaşımın başarılı örnekleri verilir. Bu eğilimin devamında kente göç olgusu da bir yanıyla köyle ilişki içinde işlenecektir.

Üzerinde durulması gereken bir ayrıntı da 1950 sonrasında ülkemiz tarımına giren traktörün köylümüz üzerinde meydana getirdiği etkilere ilişkin gözlemlerin edebiyata yansımasıdır. Traktörün köylünün yaşamına girmesiyle nasıl da aileden biri durumuna (belki daha da üstün!) geldiği, sonrasında neden olduğu işsizlik çarpıcı psikolojik çözümlemelerle, etkili benzetmelerle edebiyata girmiştir. Buna en iyi örneklerden biri Talip Apaydın’ın “Sarı Traktör”üdür herhalde. Ve Kemal Bilbaşar’ın kimi öyküleri, Yaşar Kemal’in “Hüyükteki Nar Ağacı”, Orhan Kemal’in “Bereketli Topraklar Üzerinde”si… Edebiyatla toplumsal dönüşümler arasında böyle de bir ilişki söz konusu.

Bir dönem köy konusu o kadar yoğun işlenmiştir ki, bu durum eleştirmenlerce ele alınmış, özellikle 1970’li yıllarda “köy romanı” uzun süre tartışılmıştır. “Köy romanı” diye addedilen romanlardaki karakterlerin genellikle şablon denebilecek kadar hazır ve kalıp kahramanlardan (iyiler/kötüler), bireysel dünyalardan yoksun kişiliklerden oluşturulduğu iddiası bu eleştirilerin en temel gerekçesi olmuştur. “Köy romanı”nın yazılmasında Köy Enstitülü yazarlar kuşağının da (Fakir Baykurt, Talip Apaydın, Mahmut Makal, Dursun Akçam) önemli payı vardır. Söz konusu eleştirilerde haklı yanlar bulunsa da, hem nüfusunun büyük bölümü köy kültüründe yaşayan bir toplumda yazılan eserlerde köye ilgisiz kalınmasının mümkün olamayacağı; hem de böyle bir edebiyatın ilk örneklerinde hatalı denemelerin de olacağı açıktır.

Kaldı ki, “köy konulu edebiyat eseri yazılmaz” diye bir yargı da doğru değildir. Dünya edebiyatında köyü/köylüyü konu eden pek çok başyapıt vardır. Balzac (“Köylüler”, “Köy Hekimi”), William Faulkner (“Köy”), Tolstoy (“Kazaklar”), Nerval, Charles-Ferdinand Ramuz,  Solohov, Cengiz Aytmatov, Cengiz Dağcı, Torngy Lindgren gibi büyük yazarlar köyü işlemekten kaçınmamışlardır. Önemli olan, yazarın, kurgularken köylüyü ruhsal karmaşıklığı içinde, çatışmalarıyla, çelişkileriyle, çok yönlü bir bakışla algılaması ve yansıtmasıdır. Bu başarıldığı durumda, olayların geçtiği yerlerin ya da karakterlerin kimliklerinin fazla önemi yoktur. Ortak insan kaygılarının iyi işlenmesidir beklenen.

Günümüzdeki Türk edebiyatında yazarların köye ilgisi var mı? Ne yazık ki bu soruya olumlu karşılık vermek çok zor. (Bu anlamda belki az da olsa Mustafa Kutlu’yu anmak olanaklı.) Hâlâ yüzde kırkı köylerde yaşayan bir ulusun edebiyatında köyün önemini yitirmesini açıklayabilmek mümkün değil. Elbette aynı biçimde yazılamaz, ancak gene de yazılır.

Görüldüğü gibi başlarda aydınlar Anadolu’yu çok çeşitli zorunluluklar sonucunda tanımışlar, gözlemlerini eserlerine yansıtmışlardır. Bu nedenle de ilk kitaplar büyük oranda yüzeysel, gerçekçilikten uzak kitaplar olmuştur. Ancak yazı alanındaki gelişmenin ve halkın kendi içinden bakışın etkisiyle gerçekçi ve başarılı eserler yazılmış, edebiyatımızdaki benzersiz yerlerini almışlardır. Bize düşense doğaya, erdeme, insana; halkın tarihsel ve geleneksel birikimine yönelen bu güzelim eserleri okumak. Hayatımız değişmeyecek belki, ama hayata bakışımızın boyutlanacağına, derinleşeceğine hiç kuşku yok.

(Türktarım dergisinde yayımlanmıştır.)

http://gunayguner.blogcu.com/anadolu-koy-ve-edebiyat/97542