Gidip Köyden Kız Alsaydın!

---

Nomad Girl / Köylü Kızı

Rahmi PEHLİVANLI

Şehirli kadın bir başkadır. Köy kadınına hiç benzemez. Tövbe, erkeklerle herhangi bir konuda tartıştıkları zaman, daha altta kaldıklarını görmedim. Yağ gibi hemen su üzerine çıkıyorlar. Her konuda mutlaka bir bildiği vardır şehirli kadının. Bilmedikleri şeyler hakkında bile, bir bildikleri vardır! O nedenle garibim 'şehirli saf erkeklere!' hep seslenirim: "Sakın ola ki birlikte olduğunuz kadınla asla tartışmayın" diye. Ama gelin görün ki bu lafı kime söylersin? Benim hem cinslerim, biraz 'cins!' oldukları için beni dinlemiyorlar. Ben onlara ne demişim: "Bir kadınla asla tartışma. Çünkü en son noktada kaybeden sen olursun."

Daha geçen gün çiçeği burnunda nişanlı arkadaşım, bana geldi. Zaten kuyruğunu sıkıştıran gelir hep bana. Yüzünden düşen bin parça. "Ne var oğlum?" dememe kalmadan bülbül gibi başladı şakımaya. "Evdeki koltuğun rengi sorun oldu. Nişanlım illa tutturmuş bu koltuğu atalım. Nereye atıyoruz. Daha taksitlerini bitirmedim dememe kalmadan kızılca kıyamet koptu. Dünyayı başıma yıktı. Ben de sinirlendim. Ağzıma geleni saydım. Daha işin başında böyle yaparsan, mutsuz oluruz dedim. O da bana 'o zaman gidip köyden bir kızla evlenseydin' demez mi?" Arkadaşımın yüzüne baktım. "Allah senin yardımcın olsun!" dedim.

Gerçekten de öyle sevgili okurlarım. Şehirli kadınlarda bu kendini beğenmişlik, erkek milletinin canına ot tıkıyor. 'Şuradan kalk; buraya otur' diyemiyorsun. "O zaman gidip köyden bir kız alsaydın" diye cevap veriyorlar. "Canım seni aldık hata mı ettik?" diye soramıyorsun. Benim anlamadığım nokta ise şu: "Köylü kızların ne gibi kusuru var?" Şehirli kadınlar, neyini beğenmiyor bu köylü kızlarının? Köylü kızından, şehirli erkeğe kadın olmaz mı? Bu köylü kızları ulu orta yerde dilsiz mi dolaşıyorlar? Vallahi bu şehirli kadınları anlamak mümkün değil.

Bazen şehirli kadınları gözlemliyorum. Kendimden şüpheye düşüyorum. Gerçekten bu şehirli kadınların bir hüneri var da ben mi körüm? Köyde yaşayan bir kızdan ne farkları var. Daha çok dırdır ettikleri kesin de, o zaman geriye ne kalıyor?

Yıllar önce yine aynı sıkıntıyı başka bir arkadaşım yaşamıştı. Nişanlısı olacak kadın kıskançlık krizine girmişti. Neymiş efendim, Eski bir kız arkadaşını gördüğünde neden selam vermiş. Bizim arkadaş da bunun üzerine sinirlenmiş. Ve demiş ki: "Senin daha önce birlikte olduğun erkeklere, ağzımı açıp bir şey söyledim mi hiç?" Kız, bizim arkadaşa basmış kalayı. "Ne demek istiyorsun sen?" diye kükremiş. "Madem eline erkek eli değmemiş birini arıyordun, gidip köyden bir kız alsaydın."

O zamandan beri ben bu lafa takığım. Vallahi ne yalan söyleyeyim. Ben bu şehirli kadınların yaptıkları manevralara hayranım. O nedenle erkek hemcinslerime sesleniyorum. Sakın bir kadınla tartışmayın. Cevap çoktan hazır.

"O zaman gidip köyden birini alsaydın!"

/Sinan AKYÜZ

http://www.takvim.com.tr/2006/11/26/yaz1625-31400-135.html

Ayşecik, Türbanlı Kezban'a karşı

---

http://sinematurk.com/film/1127-sultan-gelin/

---

 Eski Türk filmlerinin en beğendiğim ve seyretmekten keyif aldığım hikâyelerinden birisi, kentli bir ailenin yanına, köydeki uzak bir akrabalarının kızının gelmesi ile başlayan, evin ya da mahallenin modern kızları ile köylü kız arasında yaşanan çekişme anlatısıdır. Buna benzer senaryosu olan en az 4-5 filmi kolaylıkla hatırlayabiliyorum.

---

Kentli kızın köylü kızını aşağılayan, onu modernlikten nasibini almayan bir zavallı olarak gören ve bu sebeple aynı haklara sahip olmasını kabullenemeyen tavrı, eminim hepimizde nefret duygusu uyandırmıştır. Bu sebeple köylü kızın bu aşağılanma karşısındaki azminden, hırsından ve kendini kabul ettirmeye yönelik çabasından keyif alır, kazandığı her başarıdan gururlanırdık.

Kentli kızların, köylü kıza layık gördüklerini eminim hatırlarsınız. Evin normal bölümlerinde konaklamasına izin verilmez, müştemilat ya da çatı katı gibi kendisini besleme hissetmesini sağlayacak konumlarda yer açılırdı ona. Evin içinde olduğu gibi dışında da modern kızların sahip olduğu hiçbir hakka sahip olamazdı. Diğer ortalama kentli birey ve gruplarla sohbet, eğlence ortamlarına sokulmamaya gayret edilir, ancak mahallenin dilenci, fakir ya da sokak çocukları ile diyalog kurmasına izin verilirdi. Eh, başlarda köylü kızı da sohbet edecek bir tek onları bulabilirdi kendisine yakın olarak.

Ama modern kızlarla, köylü kızı arasında en fazla dikkat çeken fark ise giyim tarzları olurdu. Kentli kızlar kendilerini en albenili kılacak tarzda giyinirken, köylü kızı geldiği yerde alışkanlık kazandığı giyim tarzında ısrar ederdi. Kendisiyle ilgili en büyük aşağılama gerekçesi de giyim tarzı olurdu zaten.

Her şey bu seviyede gitse belki çok da etkili olmayacak bu senaryo, kentli kızın hoşlandığı erkeğin köylü kızından etkilendiğini belli ettiği andan itibaren farklılaşmaya başlar. Kentli kızında, o ana kadar burnundan kıl aldırmayan, üstün olma hali tarumar olur, aşağıladığı kişi tarafından alaşağı edilmiş olmanın gurur kırıcılığını yaşamaya başlar. İşte filmimizi de heyecanlandıran şey de, kırılan gururda üreyen nefretin, kıskançlığın ve gözün kararma halinin sergilenmeye başlamasıdır.

Günümüzde laiklerle başörtülülerin mücadelesinin en heyecanlı anlarındayız ve bulunduğumuz nokta az önceki senaryodan çok da farklı değil. Laikler, modern olmayı beceremeyen başörtülülerin toplumun ortak noktalarında yer almasına karşılar. Bu süreç, onları aşağılayarak başlarken, kendilerini de bu geri kalmışlar karşısında fazlası ile üstün görüyorlardı. Ancak gün geçtikçe ve köylü kızı kent yaşamının içinde var olma talebi arttıkça süreç kızışmaya başladı ve laiklerimizin sevgilisi olan iktidar makamı, köylü kızına kalbini kaptırınca kızılca kıyamet koptu.

Biliyorum, bu yazıyı okuyan ve fazlası ile laikçi olan birisi bu benzetmeye fazlası ile karşı çıkacaktır. Eh, insanların kendilerini filmlerin kötü karakterlerine benzeştirmeleri oldukça zor kabul edilir bir şey. Olayın bu kadar karikatürize edilemeyeceği söylenecektir. Ama inanır mısınız, siz karşı olma gerekçelerinizi ne kadar derinleştirirseniz derinleştirin, ne kadar politik söylem oluşturursanız oluşturun, olayın sosyolojik gerçeği bu kadar basit. Size benzemeyen ve beğeninizi kazanmayanın sizinle eşit pozisyonda olmasına duyduğunuz öfkeden başka bir şey değil bu. Hele ki, ortalıkta modernlik gibi kendinize biçtiğiniz kutsal bir kimlik varsa, (modern olan) efendi ile – (modern olma yeteneği olmayan) köle arasındaki ilişkiye de benzetebilirsiniz süreci.

Aslında bu durum modernliği bu ülkeye gerçek anlamda gelmemesinden kaynaklanıyor. Çünkü modern dediğimiz zihniyet eğer bu ülkeye uğramış olsa idi, bu zihniyet, ülke kurulduğunda köylü nüfusunun toplumun %90’ına tekabül ettiğini, 1950’de %66’sına, 1980’de %50’sine, bugün ise %30’una kadar gerilediğini, yani bu gün kentte yaşayan nüfusun büyük çoğunluğunun, yakın bir zamana kadar köyde yaşadığını tespit edecek ve köylünün gelirken kendi kültürünü de kente taşıdığını anlayacaktı. Ve bu tespit üzerinden, bu nüfusun kente nasıl intibak edeceğinin hesabını yapması ve toplumdaki entegrasyonu sağlayacak adımları atması gerekirdi. Üstüne üstlük, eğer sistem otoriter değilse ve sosyoloji biliminin gerçeklerine inanan bir yönetici sınıf varsa, ulaşılacak olan noktanın tüm köylülerin bir günde dönüşüm yaşayamayacağını ve standart, tek tip bir kentliye dönüşmesinin mümkün olmayacağını bilecek, beraberinde kentlinin de bu dönüşümden kendisine bir pay düşeceğini anlamasını sağlayacaktı.

Oysa bizim ülkemizde, en uç örnekleri, Cumhuriyetin ilk yılarında Ankara Valisi Nevzat Tandoğan’ın Kızılay Meydanına şalvarlı ve kasketlileri meydana sokmaması ile İstanbul Plajlarına sıradan insanların gelmesini sorun eden İstanbul basınının “Halk plaja geldi, vatandaş açıkta kaldı” manşeti atması olan, laik kentli – dindar köylü çatışması her zaman mevcuttu. Bu çatışmanın bugün, artık izi yavaş yavaş kalkan köylülük kimliğinden sıyrılıp, muhafazakar kimliğini fark eden toplumun türbanı üzerinden devam ettiğini söylemek mümkün.

Bu tavırla da bizim kendisini modern zanneden laikçi kentlilerimiz, şehrin kenar mahallelerine mahkûm ettiği ve günümüze kadar herhangi bir derdine çare olmadığı toplum kesiminden, kendi kurguladığı modernliğin karşıtını var etmeyi başardı.

Ama esas sorunumuz bence şu; ortalıkta modern olan kimse yok. Giydiği giysiler ve günlük yaşamdaki bazı basit tercihleri ile modern olduğunu zanneden ama demokrasi, özgürlük ve eşitlik konularında taraf olmayı başaramayan laikçi bir toplum kesimimiz var.

Ekonomik temelden beslenmeyen bu çarpık modernleşmenin sahiplerinin bugün yapabildikleri tek şey ise, devlet yönetimine sahip olmak isteyen otoriter güç dengelerinden birisinin yanında olmayı tercih etmekten başka bir şey olmuyor işte.

/Bibliyofil

http://blog.milliyet.com.tr/Blog.aspx?BlogNo=94845

Kara Eteklik

---

Kara Eteklikli Anne Hediye USTAOĞLU ve Kızı Hanife KOŞAR

Her şey gibi köyümüzün giyim kuşam kültürü de günden güne değişmektedir. Daha düne kadar çok amaçlı olarak kullanılagelen birçok giyeceklerimizin pabucu artık dama atılmaktadır. Bu yazımızda sizlere köyümüzde “KARA ETEK” ya da “ETEKLİK” olarak adlandırılan bir giyeceğimizden bahsetmek istiyorum. Aslında buna “giyecek” demek ne kadar doğrudur bilemem. Bunun kararını, yazımızı okuduktan sonra siz verin.

İnsanoğlu “çırılçıplak” yaratılmıştır. Onu, doğanın zor koşullarından koruyacak, doğuştan gelen ne kürkü vardır ne de pençesi. Onu diğer canlılardan ayıran tek farkı şüphesiz ona bahşedilen “AKIL” nimetidir. Bu aklı sayesindedir ki her sorununa mutlaka bir çözüm yolu bulmuştur. Giyim konusu da insan zekâsının bir ürünüdür.  

İnsan niçin giyinir? Bunun cevabını günümüz koşullarına göre vermeye kalkarsak yanılmış oluruz. Her şey gibi “giyinme” de artık asli görevinin dışına çıkmış; doğal ihtiyaçlar dışında ekonomik, ticari, siyasi, dini, kültürel, turistik, moda vb. maksatlı giyim türleri mevcuttur.  Konumuz olan kara eteğimiz de standartları dışında olan bir giyeceğimizdir; ne tek başına bir örtü, ne tek başına bir koruyucu ne de tek başına bir araç-gereç olup, çok yönlü işlevi olan bir giyeceğimizdir.

Etekliğimiz bir örtüdür:

Annelerimiz gerek ev içinde ve gerekse ev dışında mutlaka bu etekliği bağlarlardı. Elbiselerin üstüne bağlanan bu etekliğimiz aslında bu konumu itibariyle bir “aksesuar” niteliğindeydi. Genç kızlarımız ve yaşlı ninelerimiz yoğun ve ağır işlere girmedikleri için bağlamayabiliyorlardı. Gündelik bir giysiydi. (Köylerimizde giyeceklerimiz  “GÜNDELİK – YABANLIK” diye iki kısma ayrılmaktadır. Evde barkta her gün giyilen giysilerimize gündelik, bir misafir geldiğinde veya misafirliğe gidildiği ya da çarşı-pazara çıkıldığında giyilen yeni elbiselere yabanlık denilmektedir.)

Etekliğimiz bir koruyucudur:

Ev içindeki ya da ev dışındaki işler olsun her zaman normal giyeceğin üstüne giyilen (daha doğrusu bağlanan) etekliğimiz sayesinde annelerimiz normal giysilerini kirden, pastan ve yıpranmaktan korumaktaydılar. (Özellikle köpek ve ahırdaki hayvanlara her sabah hazırlanan sıcak içecek (YAL) kazanlarının dışı, ocak ateşinin üstünde kullanıldığı için odun “iS” iyle kaplı olur ve taşırken mutlaka üstümüze başımıza sürülürdü. İşte, bu kara eteklikler sayesinde annelerimiz elbiselerini is-pas olmaktan kurtarırlardı.)

Etekliğimiz bir iş aracıdır:

Özellikle işe giderken bağlanılan bu etekliğimiz ekim-dikim işlerinde olsun, toplama ve taşıma işlerinde olsun elbise olmaktan çıkıp adeta bir araç-gerece dönüşmekteydi. Bu yönüyle sadece bir kadın giyeceği olmaktan çıkan etekliğimiz erkekler tarafından da tarla işlerinde kullanılmaktaydı. Bele bağlandıktan sonra alt iki ucu yukarı katlanarak belimizin yan taraflarına kıstırılarak adeta önümüzde kocaman bir “CEP-BOHÇA”  haline getirilirdi. Buraya (kucağımıza)  yerine göre ekimi yapılacak bir tohumluk, yerine göre tarladan toplanan ufak tefek ürünler doldurularak taşınırdı. Konu komşuya götürülen ya da onlardan alınan ufak tefek öte-beriler yine katlanan etekliğimizle taşınırdı ki adeta bir çanta ya da bir poşet vazifesi görürdü. Yemek yapmak için tarladan toplanan yiyecek maddeleri ev içinde ortaya serilen bu eteklik üzerinde ayıklanır, üzerinde kalan çer-çöpler bununla dışarı atılırdı.

ETEKLİK NASIL BİR ŞEYDİR?

Etekliğimiz annelerimizin bellerine bağladıkları, kişinin boyuna ve kilosuna göre değişen ölçülere sahip olsa da dikdörtgen ya da kare şeklinde, iki ucunda bele bağlanmaya yarayan yine kendi cinsinden imal edilmiş bağcıkları olan, tek parçadan oluşan bir giyecektir.  Bele bağlanırken önemli olan tıpkı bir “öNLüK” gibi ön tarafı kapatması kâfidir. Büyükçe kesilenler tüm vücudu sarsa da arkada mutlaka “YIRTMAÇ” oluşmaktaydı. Bu da iş yaparken ya da yürürken hareket serbestisi sağlamaktadır.

ETEKLİK NASIL YAPILIR?

Bu giysimiz çarşıda pazarda satılan cinsten değildi. Basit bir yapısı olmasına rağmen öyle herkesin oturup kendine bir eteklik hazırlama imkânı da yoktu. Çarşıdan alınan “kaput bezi” kesim, dikim, boyama ve kotlama safhalarından oluşan uzun bir süreç sonunda ancak etekliğe dönüşürdü. Bu da ancak birkaç ailenin bir araya gelerek ortaklaşa yaptıkları işlerdi.

Dikim

Çarşıdan alınan kalın bezler ölçümüze göre kesilip biçildikten sonra kenarları katlanarak dikilir. İki ucuna belimizi saracak uzunlukta yine bu bezden kesilip katlanarak elde edilen bağcıklar dikilir. Bu giyeceğimiz her zaman hazırlanamayacağı için bir aile kişi başına en az 1-2 adet hazırlardı.

Boyama

Beyaz kalın kumaştan kesilip, dikilerek hazırlanan etekliklerimiz Pelit ağacının kabukları ve PURÇ dediğimiz Kızıl Pelit ağacının dallarında oluşan tohumların, derin kaplarda kaynatılmasıyla elde edilen doğal boya ile boyanırdı.

Çamura Yatırma

Kaynayan boyalı suya batırılarak boyanan eteklikler, rengin tam tutması ve kolay kolay solmaması için KARA ÇAMUR dediğimiz bataklık çamuruna gömülüp 24 saat bekletilirdi. Daha sonra buradan çıkartılıp yıkanır, kurutulduktan sonra kullanıma hazır hale gelirdi.

Günümüzde bu giyeceğin artık kullanılmadığını görüyoruz. Oysa annelerimiz o fakirlik yıllarında her gün bunu bellerine bağlayıp öyle iş yaparlardı. Eskiyen etekliklerin yırtık yerleri dikilir, delik büyükse yama yapılırdı.

Yeni bir eteklik sahibi olmak büyük zenginlikti. Bu etekler belli dönemlerde, ailelerin toplaşarak beraberce yaptıklarından dolayı yani her zaman hazırlanamadığı için bir defada bir aile kaç eteklik hazırladığı konusunda araştırma yaparken gördüm ki bir taneye bile sahip olabilmek büyük zenginlikmiş. Hatta bunu herkes de yapamazmış. Onun için eskiyen etekler daha ağır işlerde bağlanır yenileri ise basit işlerde kullanılırdı.

Çetin KOŞAR

Köy Günüğü’ nden

Etek Ansiklopedisi

---

Etek, tarihte bir yanlışlık nedeniyle kadınlara özgü bir giysi olmuştur. Erkeklerin eteği bırakıp pantolona geçmesi öyle birden bire ortaya çıkan bir teknolojiyle falan olmamıştır.

Bize kostüm tarihi olarak öğretilen Avrupa kostümü tarihine göre, ortaçağda erkekler kolay hareket edebilmek için daha kısa etekler giymeye başlamış ve ısınabilmek için de çorap tercih etmiş, ancak kadınların kısa etek giymesi yasaklanmıştır; zira ortaçağdır bahsettiğimiz, bacakları belli olursa yakarlar alimallah. Zamanla erkeklerin çorapları daha kalınlaşmış, etekleriyse iyice kısalmış, hatta 15. yüzyılda “mini” boya gelmiştir. Ancak kadınların eteklerini kısaltması yasağı sürmüş hatta uçları yere kadar uzanmıştır. Hiçbir devirde eteğin modası ortadan kalkmamış ve 20. yüzyıla kadar da kural gereği bileğin yukarısına çıkamayacaktır. Bu arada erkekler çoraplarına (Pantolon) bir ön kapak (fermuar kısmı) koymayı bile keşfetmişlerdir. Bu mantık da 16. yüzyıldan bu yana hemen hemen hiç değişmemiş, sadece geliştirilmiştir. 18. yüzyılda da çorapla hala kilot demeyi tercih ettikleri pantolonu birbirinden ayırmış, böylece rahata ermişlerdir.

Bunca zaman içinde bir tek din adamları, böyle bir değişikliğe gitmemişlerdir; onlar hiçbir zaman eteklerini kısaltma gereği duymamışlardır; çünkü onlar hiç çalışmak zorunda kalmamışlardır. Hâlâ da etek giymeye devam ederler.

20. yüzyılda ise kadınların kaderi değişmiş; atağa geçmiş, her alanda kendilerine yer bulmaya çalışmış, güçlerini kazanabilmek için erkekler gibi olmaya çalışmış, bu arada kısa etek de, pantolon da giyebileceklerine karar vermişlerdir. Ondan sonra etek denen giysi, altında olan şeyleri birer rüyadan çıkarıp, gözler önüne sermeye başlamıştır. Bu da tabii, erkeklerin çok hoşuna gittiği için, kadınlar da artık pantolon giyebilmelerine rağmen bu nimeti elden bırakmamışlardır. Ancak erkeklerin böyle bir devrim yapmaya ne isteği, ne ihtiyacı olduğundan; onlar sadece pantolon giymeye devam etmişlerdir.

Bugüne geldiğimizde ise bana göre etek giymek son derece mantıksızdır ama tercih meselesidir elbette. Birçok kadın bunu rahat olmak için tercih ederken, birçokları da hedef alınmış bir erkeği ya da etraftaki bütün erkekleri cinsel çağrışımlara sürüklemekten zevk aldığı için bu kıyafeti tercih eder. Bana göre etek giyip sokağa çıkmanın, bornozla sokağa çıkmaktan farkı yokken, son derece muhafazakâr olan anneannem için pantolon diye bir kadın giysisi yoktur. O etek haricinde hiçbir şeyle rahat edemez, çünkü ne vapurda yere oturabilme derdi vardır, ne minibüse binme derdi vardır, ne otururken bacaklarını açabilme ihtiyacı duyar ne de sürekli başa çıkması gereken tüyleri vardır.

Etek meselesinin en saçma tarafı da, bir dönem kamu çalışanlarına şart koşulmasıydı. Kadının kadın olduğunun, erkek olmadığının, erkek gibi bile olamayacağının, erkeklerin dünyasında kadın olarak kalmak zorunda olduklarının kurumsal dayatısıydı. Bir de getirdiği cinselliği güya ortadan kaldırmak için boy sınırlaması koyulmuştu ki; anlaşılır gibi değildi

http://sozluk.sourtimes.org/

Ağır Aksak Kalkınma

---

Yard. Doç. Dr. Hicabi AY

HAYAT ÜNİVERSİTESİ

---

Kurulduğumuz günden bu yana bizden desteğini hiç esirgemeyen, hep yanımızda olan Hicabi kardeşimizi http://akbulutkoyu.blogspot.com/ olarak kutluyoruz. Gerek tarihi ve gerekse geleneksel kültürümüzle ilgili araştırmalarıyla şaşırtıcı nitelikte eserler ortaya koymaya devam ediyor. İşte giyim-kuşam kültürümüzden estanteneler...

---

1970'li yıllar ve daha önceleri köyümüzde bir elin parmakları sayısı kadar dikiş makinesi vardı. Dikiş makinesi olan evlerdeki analar veya ablalar bu makineleri kullanmayı nasıl öğrendiler bilmiyorum ama biliyorlardı. İnsanlarımızın satın alma gücünün oldukça zayıf olduğu bu dönemlerde kaput bezi, keten bezi, basma ve dividin denilen dokumalardan alınarak giyeceklerimizin hemen hemen tamamı dikiş bilen bu kişiler tarafından dikilirdi.

Kaput bezinden iç çamaşırlar keten 'den pijamalar ve gömlekler dikilir ve lastik gerekenlere yuvarlak lastikler takılırdı. Basma ve dividinlerden kadınlar için etekler ve fistan denilen elbiseler dikilirdi. Birçok kazaklar şişlerle elde örülürdü. Çoğu zaman eskiyen kazakların sağlam kalan yerleri sökülerek tekrar tekrar örülürlerdi. Çoraplar keza aynı şekilde elde edilirlerdi. Köyümüzde koyunculuk yapılmadığı için yünden eğirerek ip elde etme işi yoktu. Yine de yukarı köylerden köyümüze gelin olarak gelmiş olan kadınlar az da olsa bu işi yaparlardı.

Kullanılmaktan arkaları ve dizleri iyice yırtılmış olan pantolonların bu bölgeleri diğer bir pantolonun sağlam yerlerinden elde edilen parçalarla yamanarak sağlam bir pantolon elde edilmeye çalışılırdı. Ceketlerin ilk önce eskiyen dirsek kısımları da aynı şekilde yamanarak giyilmeye devam edilirdi. Kadınlarımızın başörtüleri ve erkeklerimizin şapkaları kim bilir kaç mevsim kış ve yazı görmekten renk atar ve solarlardı. Keza ayakkabılar kışın buz gibi yazın ise lastik kokusu veren kara lastık ayakkabılardı. Bu ayakkabılarda çoğu zaman altları delik arkaları yırtık olurlardı.

O günleri düşünerek şimdilere bakıyorum da en fakir diyeceğimiz insanların bile giyeceklerinin mutlaka bir yedeği var. Bunu olmaması anlamında söylemiyorum. Yaşam standartlarının nereden nereye gediğini anlatmak için söylüyorum. Hâlâ tarla işlerinde lastik ayakkabılar giyilmesine rağmen diğer zamanlarda eskilerin iskarpin dediği ayakkabılar giyilmektedir. İç çamaşırlar ve pijamalar artık elde üretilmiyor. Acaba kaç kadın kalmıştır hala elinde kazak ören. Hele yamalı pantolon giyen kaldı mı ne dersiniz?

Ağır aksakta olsa bizim insanlarımızın da satın alma gücü artmaktadır. İstenilen ya da arzu edilen elbette daha iyi bir yaşam sürmek olduğu hiç kuşkusuzdur. Lakin daha iyi bir hayat standardı yakalayabilmek için daha çok üreten durumunda olmalıyız. Mevcut iş kaynaklarının yanına ilave kaynaklar bulmalıyız. Yetiştirdiğimiz ürün çeşitlerini çoğaltarak ve piyasa şartlarında üretimler yaparak geliştirmeliyiz. Hiç bir şey başlangıç ta istenilen sonuçları vermeyebilir. Fakat yılmadan çalışırsak bu mücadeleden zaferle çıkabiliriz. Daha iyi ve daha müreffeh bir hayat standardı yakalamak için el ele verip, hep beraber herkesin taşıyabileceği kadar yük yüklenerek birlik ve beraberlik içerisinde ne yapılması gerekiyorsa yapmalıyız.

Saygı ve sevgilerimle…

/Hicabi AY

Çarık

---

Çarık   (Foto: acilform.com)

Misiri Kuruttun mu

Ambarda duruttun mu

Ninen çarık giyerdi

Bunları unuttun mu?

Erkan OCAKLI

Benim hiç çarığım olmadı. Hatırlıyorum Ramis Emmimin ve Babamın birer çarığı vardı. Çift sürerken giyerlerdi. Tıpkı “BONDURUK” “SABAN” gibi, CEMEKLİ NODULLU ÖNDÜRE gibi bir tarım aletiydi. ÇEVÜRGE ÇOMAKLARI , kayış, urgan ve palanla birlikte duvarda asılı dururlardı. Çarıklar büyükbaş hayvan "GÖN"ünden yapılırdı. Hayvan dersi tuzlanır, kurutulur ve zog denen parçadan ayrılır. Bu parçalar ayağın ölçüsüne göre kesilerek çarık dikilirdi. Hayvanın ön ve arka ayaklarının eklem bölgelerinden elde edilen deriden yapılan çarıklar ayakta kuruyup giyilmesi zorlaştığından deri arpa unu bulamacı içersinde bir hafta bekletilir. Tüyleri dökülen deri şap suyu içersinde tutulur ve çıkarıldıktan sonra su ile yıkanırsa yumuşak bir deri elde edilirdi.

CIZLAVAT denen lastik ayakkabıların çıkması île ÇARIK imali ve kullanımı da köyümüzde son bulmuştur.

Çarığın bir diğer adı da pabucdur. Neredeyse 50 yıldır hiç kullanılmayan çarıkların değeri zamanla ortaya çıkan ortopedik rahatsızlıkların sonucunda anlaşılmaya başlanmış olsa da artık çok geç kalınmıştır. Ayaklarda oluşan mantarlar, eklemlerde oluşan kireçlenmeler ve çeşitli fiziki rahatsızlıklar ve romatizmal hastalıklar aklımızı başımıza getirse de o güzelim iskarpinleri bırakıp ta  çarık giymeye kalkmak kimsenin harcı değildir.

Ama şu MODA denen melun terim yok mu? İnsanlara istediğini yaptırdığı gibi şeytana bile pabucunu ters giydirebilmekte. Ve sonunda çarıklar moda oldu iyi mi?  Daha düne kadar “çarık suratlı” örneğinde olduğu gibi aşağılama unsuru olarak görülen çarık şimdi baş tacı olma yolunda. 

/Çetin KOŞAR

---

ÇARIKÇILIK

Çarık mısmıl havyan derisinden yapılan ilkel bir ayakkabıdır, ilçemizde ilk defa bu mesleği kimin başlattığı bilinmiyor. Bu sanat varlığını 1946 yılına kadar devam ettirmiştir. Çok kıymetli bir meslek olduğu, mevcut çarıkçıların halkın ihtiyacını karşılamakta zorluk çektikleri söyleniyor. Herkesin çarığa sahip olamadıkları, aile fertleri tarafından birkaç çarığın müşterek olarak kullanıldığı belirtiliyor. Çarık sahibi olanlar ise bu giyeceği zevkli bir şekilde giydikleri, üzerini dolak adini verdikleri bir sargı ile sardıkları ve o şekilde giyildiği söylenir.  

Bu mesleğin en önemli problemi deri bulmakta güçlük çekilmesidir. Hatta derisinin hatırına pek çok hayvanin satın alındığı bilinir.  Deri önce gerdirilir. İçerisi temizlenir. Tuzlanır ve saplanır. Bir iki hafta bu şekilde bekletildikten sonra havanın müsait olduğu bir zamanda yere çivilerle gergin bir vaziyette çakılır. Bir müddet bekledikten sonra değişik ölçülerde kesilerek satışa sunulur.  

Halk dikimini kendisi yapar. Herkes çarık dikimini bilir. Hatta motiflerle süsleyerek sanatlarının incelikçiklerini gösterirler. Bir hayvan derisinden tahmini iyi yerinden 20 çift, ince taraflarından da 3–4 çift çarık çıkmaktadır.

Halkın % 95'inin çarık giydiği, ancak % 5'inin ayakkabı sahibi olabildiği düşünülürse kısa bir zamanda nereden nereye gelindiği anlaşılmış olur.

http://www.tosya.bel.tr/index.php?option=com_content&task=view&id=8&Itemid=75

  

ÇARIKLI GÜNLER

Çayeli'nde Savaş ve Kıtlık Yılları

Ayağa çarık giyilir, tabii bulunabilirse... İnek yahut öküz derisi dikilmek suretiyle yapılan çarığın üç çeşidi vardı;

a)muşi çarığı,

b)çarık,

c)hasıllı çarık.

Derinin işlenmesi ve biçimlendirilmesi suretiyle yapılan hasıllı çarık, nispeten varlıklı devirlere gelindiğinde giyilmeye başlanmıştır. Hayvanın diz kapağı ile tırnakları arasındaki kısımdan yapılan çarığa muşi çarığı denirdi. Derinin bu kısmında topuk kemiklerinin ve tırnakların yeri delik olduğu için değeri düşüktü ve çarık yapılıp ayağa giyildikten sonra da bu kısımlar delik olurdu. Çarık ise, hayvanın diğer bölgelerinden alınan normal deriden yapılırdı. Kadın ve çocuklara en iyi ihtimalle muşi çarığı giydirilebilirdi.

Muşi çarığı da olsa, kolay elde edilemediğinden, eskimemesi için her zaman giyilemezdi. Köyden şehre giden kişi yalınayak yürür, çarşıya yaklaştığında ayağını yıkar, çorabını ve çarığını giyerek şehre girerdi. Yırtık ve yamalı elbiselerle ve çıplak ayakla dolaşanların sayısı bir hayli fazlaydı. Büyüklere bile çarık temin edilemediği bir ortamda, çocuklar tamamen çıplak ayakla dolaşmak durumundaydı.

/Ali Rıza SAKLI

http://www.cayeli.org.tr/modules/articles/article.php?id=21

---

ÇARIK ÇİZMEYİ YENMİŞTİ

Tevellüdüm (doğum tarihim) bin üç yüz iki (1886). Üç ferman gördüm, üç padişah eskittim. Sultan Hamit'i, Sultan Reşat'ı bilirim. Seferberlik ilan olunca, kışlalara alındım. Çok talim gördüm, yer çiğnedim. Adana köprüsünde müfreze, Halep'te örfiyeydim. Dürzü harbinden yara almadan kurtuldum. Hicaz yolunda Hz. Ali'nin taşını gördüm, selamladım.

(…)

Ayağımız çarıklıydı. Çarığımız kuruyunca hem ayağımızı sıkar, hem altı kayganlaşır, bazen bir düşman kadar tehlikeli olur, düşürürdü bizi. Biz de nerede su veya kan gölü görürsek üstüne basar, çarığımızın altını ıslatmaya çalışırdık. Islak çarık hem yolu iyi tutardı hem de ayağımızı sıkmazdı fazla. Aşımız, sabah akşam kaynamış nohutla buğdaydan ibaretti. İkişer üçer avuç kaynamış nohutla buğday verilirdi bizlere. Bizde karnımız iyice acıkmasın diye bel kayışımızı sıkıca sarar bağlardık, kursağımız karnımıza değsin de, açlığımızı duymayalım diye. Bazen de düşmanın kaçarken ovada ateşe verip yaktığı ekin tarlalarındaki başak artıklarını toplar, avucumuzda ufalar, üfler, savurur, kalan taneleri yerdik.

İşte o çarıkların sıktığı ayaklarımızla, haşlanmış buğdayların ıslattığı midelerimizle girdik İzmir'e oğul. İzmir'e girdiğimizde çoğumuzun çantaları buğday başaklarıyla doluydu. Düşmanı Çeşme'ye kadar kovalayan askerlerin içinde ben de vardım, manga başıydım. Çeşme önlerinde ilk defa denizi gördüm. Çarığım ayağımı sıkıyordu. Deniz suyunda ıslatmak için çıkardım ayağımdan çarığımı. Ama taban diye birşey kalmamıştı altında. Çarığımı gözümün önünde tuttum da, tabanın deliğinden çizmeli düşmanın kaçışını gördüm; çarık çizmeyi yenmişti.

(…)

Ama şimdi yaşlandım oğul. Gövdem duygularını yitirdi. Belden aşağım toprağa girmiş sayılır. Yakında toprak omuzuma doğru çıkarsa hiç şaşmam. Ama yaşlanmam keşke bir işe yarasaydı oğul. Kulağıma çalıyor, duyuyorum, durum şartlar bozukmuş yine, durum ahval kötüymüş... Kendi kendime söylenir diyinirdim, ''Eskiden çarık zamanında altındık, şimdi sulh zamanında geçmez akçe, pul olduk'' diye.

Not: Kestel Onbaşı ile bu konuşma 10 Ağustos 1994 günü yapılmıştır.

/Osman ŞAHİN

(Bolkar Dergisinden alınmıştır.)

http://kadinca.net/ft4261/carik_cizmeyi_yenmisti

---

TÜTEN OCAK

(…)        

Eski günlerin hayaline daldı Emin. Ermenilerle savaşı hatırladı. 0 günlerin heyecanıyla durulur gibi oldu. Erzincanlı Karabey geçti aklından. Karabey,  karayağız, uzun boylu, biraz kamburca duran yiğit bir vatanperverdi. Bir türlü ayağına çarık uyduramamışlardı bu biricik arkadaşının. Ermenilerle yapılan çatışmaların birinde Gümrü yakınlarında siper aldıkları taşın arkasında vurulmuştu. Şehitlik şerbetini içen bu arkadaşının adını, bir gün evine döner de oğlu olursa oğluna koymaya karar vermişti.

 “Ah!.. Karabey ah!.. dedi. Nasılda düşürdüler seni toprağa. Sen yere düşecek adam mıydın? Sen ölecek insan mıydın..? Bir gün bu harabede bahar gelirse sözüm söz adını vereceğim oğlumun birine. Adı Karabey olacak oğullarımdan birinin. Ayağına bir türlü çarık uyduramamıştık dedi. Hatıralar bir film şeridi gibi sıralandı gözlerinin önünde.

Arpaçay yakınlarında bir öküz kesmişler etini askere yemek, derisini de çarık yapmışlardı. İşte o zaman bir türlü uydurulamamıştı çarık. Emin Onbaşı’nın çarığını da fareler kesmiş o da bir süre daha yırtık çarıkla devam etmişti harbe.

(...)

“Karabekir. Paşa ne büyük adamdı..” dedi içinden. Yine gözleri buğulandı. Erzincanlı Karabey’i, çarık hikayelerini, çektikleri açlıkları, ölümle burun buruna geçen günleri düşündü. Sonra şehit ağabeyi, babası, Görele sokaklarında açlıktan ölen kız kardeşi geçti aklından. Babası Müderris Molla Ali’yi düşündü tekrar. “Ne işin vardı kalsaydın ya Ünye’de, şimdi biz de rahat ederdik. Oralar daha rahat memleketler. Belki sen de ölmezdin” dedi. Sonra üzüldü böyle düşündüğüne Yine yaşlar süzüldü yanaklarından. Ali’nin yemeğe çağırmasıyla kalktı oturduğu yerden. İçini çekti. Başındaki iyice sararmış fesini bir sağa bir sola çevirerek başını kaşıdı.

Bacadan dumanlar tütüp eğri eğri göğe yükseliyordu.” Şu işe bak! dedi. babam bana “Deli Emin” derdi. “Senden adam olmaz…” derdi. Demek bu ocağın tütmesi benim bir deliye düştü. Allah’ını sen güç ver.” dedi. eve yönelip kestane ağacından yapılmış koca kapıyı gıcırdatarak açıp içeri girdi.

Ocak bu deli ve yetim Emin ile tüttü. Cıvıltılar çoğaldı. Soyu çoğaldı gitti. Ocakta insan sayısı neredeyse yüze yaklaştı. Hâlâ tütüyor bu ocak...

/Mehmet TÜRKAN

Taşköprü Anadolu Lisesi Müdürü

KASTAMONU

http://www.turkdiliveedebiyati.com/tuten_ocak-t2170.0.html

Çarık  Mes Konuşması

Çarık söylüyor;

Aman kardeş çok üşüdüm

Sen köşede ben dışarda

Senin ile kardeş idim

Sen köşede ben dışarda

Mes söylüyor:

Elin, yüzün çamur bu ne

Git ahırda kızınsene

Lâf istemem uzun çene

Ben köşede sen dışarda

Çarık söylüyor:

Sen de deri, ben de deri

Görüyon mu kör kaderi

Sen tutmuşsun mevkileri

Sen köşede ben dışarda

Mes söylüyor:

Neler gördüm tezgâhlarda

Hiç gezmedim uzaklarda

Hakkım vardır bu haklara

Ben köşede, sen dışarda

Çarık söylüyor:

Güzel güzel halı kilim

Senin kılın benim kılım

Tepeleyip etme zulüm

Sen köşede ben dışarda

Mes söylüyor:

Ben kimseye etmem zulüm

Ne çâre ki böyle yolum

Halı gene benim halım

Ben köşede sen dışarda

Çarık söylüyor:

Sen gezersin halılarda

Güzel güzel balolarda

Ben gezerim çalılarda

Sen köşede ben dışarda

Mes söylüyor:

Mes çarıktır, carık mestir

Yürürlerse aynı sestir

Veysel söyler bir nefestir

Gah içerde, gah disarda

/Aşık Veysel ŞATIROĞLU

---

Türkiye Cumhuriyeti Ordusu nasıl kuruldu?

(…)

Savaşı, Orduyu ve halkı işgale karşı örgütlemenin tüm yükü rütbeşi yüksek olmayan(yüzbaşı,binbaşı,yarbay..)genç subayların omuzlarındaydı.Bu genç subayların her alanda hizmetleri dolayısıyla askeri kaynaklarda ”İstiklal Savaşımıza Subay Harbi” denilir.

Askerlik tarihinde en uzun süren meydan savaşı(22 gün)Sakarya meydan savaşında; askerin sadece yüzde beşi üniformalı, yüzde yirmi beşinin ayakları tümüyle çıplak, yüzde yetmişinin ise bir ayağında çarık diğer ayağında eski ayakkabı vardı.

18 kasım 1921 tarihli ABD istihbarat raporu ”Türk askerlerinin çoğunluğunun üniforması yok. Orduya evlerinden gelip katıldıkları yamalı eski elbiseleriyle cephedeler. Bazıları da Fransız, ingiliz üniforması giyiyor” 

Asil TÜRK Ulusu; yoksul, aç, çıplak ancak Gazi Mustafa Kemal’e derinden bağlı. Gazi Mustafa Kemal’de Ulusuyla birlikte yoksulluğu yaşıyor. Çünkü 1919 haziranında istifa etmiş hiç bir geliri yok.Aynı zamanda, İmparatorluğa karşı çete kurarak isyan başlattığı vatan hainliği suçundan idam cezasına çarptırılmış ve görüldüğü yerde tutuklanacak eğer karşı gelirse silahla ölü veya diri yakalanacaktır.

Sade ve temiz bir avcı ceketi, eskidikçe tamir edilen bir çift siyah çizmesi ve İstiklal Savaşı boyunca giydiği belden kemerli açık renk bir tane paltosu. Ankara’nın üç kışını da o paltoyla geçirdi, cephelere de o paltoyla katıldı.

Yırtık yamalı elbiseleri, yalınayak ya da teki başka çarıklarıyla bir avuç yoksul TÜRK; muzaffer zengin her türlü imkana sahip işgalci güçler ve onlarla her türlü konuda işbirliği içinde iç hainlere karşı ölüm kalım savaşı veriyordu.

Gazi Mustafa Kemal ve TÜRK Ulusu, hem vatanın dört bir yanında savaşıyor, hem de tekrar düzenli ordu kurmak için çalışıyordu.

Başkomutan Gazi Mustafa Kemal; Genelkurmay ve milli savunma Bakanlığını Başkomutanlıkla birleştirdi,diğer bakanlıklarla da eşgüdüm sağlayan yeni bürokrat yapılanmayı kurdu.

Düzenli Orduyu kurabilmek için,7 ağustos tekalif-i Milliye emri,8 ağustos ta tekalif-i milliye komisyonu kurdu. On maddelik buyruk yayınladı.

1-Milletten ellerinde ordunun işine yarayacak ne varsa

2-Tüm yurtta her aileden, bir kat çamaşır, bir çift çorap,bir çift çarık istedi.

3- Bez, kaput bezi, pamuk, yıkanmış yada yıkanmamış yün, kumaş, kösele, sarı yada siyah deri, dikilmiş yada dikilmemiş çarık, potin, ayakkabı çivisi, tel çivi, saraç ipi, mıh, yem torbası, demir, nal, yular, kolon, kaşağı, eğer, un, arpa, fasulye, bulgur, nohut, mercimek, kasaplık hayvan, şeker, gaz, mum, tuz, pirinç, sabun, yağ, zeytinyağı, çay.

Ve tüm bu istenilenler için bedeli sonra ödenmek üzere makbuz verilecek. Ancak asil TÜRK Ulusu para istemiyor. İstememesine rağmen millet yoksul olduğu için, makbuz almayanın malı alınmıyor.Bunun üzerine makbuz almak zorunda kalıyordu.

4-5-6-7 ve 8.ci buyruklarda savaşa elverişli silah ve cephane,benzin,vazelin,gres yağı,makine yağı,araba lastiği,lastik yapıştırıcı,buji,soğuk tutkal,telefon makinesi,kablo,kablo,pil..

9-Demirci, marangoz, döküm ustası, saraç, arabacılar, imalathanelerin listesi, kasatura, kılıç, mızrak yapacak ustalar.

10-Dört tekerlekli yaylı araba, dört tekerlekli at, öküz arabası, kağnı donanımları ve hayvanları, binek ya da top çekecek atlar, katırlar, develer ve eşeklerin yüzde yirmibeşinin orduya teslimi.

12 ağustos 1921 kurban bayramının birinci günü, Başkomutan Gazi Mustafa Kemal;Hacı Bayram Camiinde yaklaşık beş bin kişiyle bayram namazını kılıyor ve hemen o gün cepheye hareket ediyor.

Cephelere gidenler gitti. Geride kalan kadınlar, çocuklar ve ihtiyarlar; fişek dolduruyor, sargı bezi hazırlıyor, iç çamaşırı, çarık dikiyor. Yiyecekler topluyor,düşmandan elde edilen silahlar. Yine kadınlar, çocuklar ve yaşlılar vasıtasıyla cepheye götürülüyordu.

Tutsak olmayacağını, her türlü ağır şartlara rağmen tüm dünyaya haykıran asil TÜRK ULUSU; dünyada hiç bir millette görülmemiş olağanüstü bir dayanışmayla, yoksulluklar, yokluklar içinden 200 bin kişilik yeni ORDUSU nu kurdu ve onu savaşa hazırladı. Sıkıntılar, alınterleri ve gözyaşlarıyla; vatanı işgal ettiren ve orduyu dağıtan hükümete rağmen, 10 bin, 15 bin kadar, üzerinde yırtık yamalı elbiseleri, yalınayak, yırtık çarıklarıyla Vatan savunmasına koşan evlatlarından, 200bin kişilik silahlı, muzaffer, yiğit TÜRK ORDUSU nu yarattı.

Üstelik tüm bu inanılmaz seferberliğin içinde kahraman TÜRK kadınları,tarlalarını işlediler cephedeki ORDUSU na yiyecek sağladılar.

İşte,TÜRK DEVLETİ Türkiye Cumhuriyetinin kahraman ORDUSU böyle kuruldu.

http://www.fikiryolu.com/2007/07/14/turkiye-cumhuriyeti-ordusu-nasil-kuruldu-2/

---

ÇARIK FIKRALARI

ALTI KAĞIT

Nasrettin hoca caminin yanında çarık satarken altı kağıt altı kağıt diye bağırıyormuş. Adamın biri almış abdest alırken çarığın altında su aldığını fark etmiş sonra hocaya gelmiş sattığın çarığın altı kağıtmış yırtıldı.Nasrettin hocanın kılıfı hazır

-Ben altı kağıt altı kağıt diye bağırmıyor muyum? neden aldı o zaman..

ÇARIK VE DİKEN

Bir gün çift sürerken Hoca'nın ayağına bir diken batmış Rahmetli hemen kollarını gökyüzüne kaldırıp şöyle dua etmiş:

- Çok şükür Yarabbi, iyi ki yeni aldığım çarıkları giymemişim!

---

HABER-1

“Modası zaman zaman değil, her zaman sürecek bir ayakkabı ile karşı karşıyayız. Terleme ve koku yapmayan, yürürken rahatsızlık vermeyen çarık, basit bir köylü pabucu olarak bilinir. Kenarları kıvrılıp iki ucu dikilen ve deliklerinden geçirilmiş deri şeritlerle bağlanan basit bir yapısı var. Yokluk yıllarında, ayakkabı sahibi olmanın en kolay yolu, manda derisi ile yapılan bu çarıklardı. Çok fazla işgücü gerektirmeyen, basit yapısı ve rahatlığıyla o günün ihtiyacını karşılayan çarıklar, bugünün ayakkabı modası babetin atası sayılıyor ve en az babetler kadar ilgi görüyor.”

http://cumaertesi.zaman.com.tr

  

HABER-2

Potter, Truva, Büyük İskender, Yüzüklerin Efendisi filmlerinde kullanılan çarıkları üreten "Dedem Osmanlı Çarıklı" firmasının 19 yaşındaki 5. kuşak temsilcisi Fatih Kopar, "Çarık üretiminde dünyada rakibimiz yok. Tek eksiğimiz tanıtım" dedi. "Yalnızca Harry Potter’in 3 serisi için, çiftini 50 YTL’ye anlaştığımız, 2 bin 500 çift çarık gönderdik. Hollywood bizim için iyi bir pazar oldu. Dünyada bu konuda rakibimiz olduğunu sanmıyorum. Tek eksiğimiz tanıtım. Bunu da gerçekleştirirsek tüm dünyadaki tarihi ve fantastik filmlerin ayakkabı ihtiyacını biz karşılarız."